Chleb nasz powszedni
Wystawa „Chleb nasz powszedni” opowiadała o chlebie – jednym z najważniejszych symboli obecnych w kulturze, obyczajach i tradycji.
Od wieków chleb zajmuje szczególne miejsce w kulturze. Jest symbolem związku z ziemią, owocem ciężkiej pracy i podstawą codziennego pożywienia. W wielu kulturach i religiach zboże staje się symbolem o wymiarze sakralnym. W Azji Wschodniej jest nim ryż, w Meksyku kukurydza, natomiast w naszej części świata – pszenica. To z niej powstaje chleb, który od stuleci oznacza sytość, bezpieczeństwo, dostatek oraz poczucie wspólnoty.
Dzielenie się chlebem to gest gościnności, pojednania i wzajemnego szacunku.
Dawniej brak szacunku wobec chleba oznaczał nie tylko lekceważenie ciężkiej pracy rolników i piekarzy czy wartości religijnych, ale także brak szacunku dla samego życia. Nawet okruszki podnoszono z ziemi, a upuszczony bochenek całowano na znak przeprosin.
Współcześnie jego znaczenie kulturowe często schodzi na dalszy plan. Mimo, że chleb nadal jest jednym z podstawowych produktów spożywczych, coraz częściej staje się symbolem problemu marnowania żywności. Według badań aż 62,9% Polaków deklaruje, że z różną częstotliwością wyrzuca pieczywo. Szacuje się również, że do polskich śmietników co sekundę trafiają 184 bochenki chleba.
Wystawa „Chleb nasz powszedni” zachęca do spojrzenia na chleb nie tylko jako na produkt spożywczy, lecz także jako ważny element dziedzictwa kulturowego. Przypomina o jego symbolice, znaczeniu w tradycji oraz o odpowiedzialności za niemarnowanie żywności. Poprzez prezentację reprodukcji prac plastycznych oraz plansz z opowieściami o chlebie zaprasza do odkrywania historii, znaczeń i zwyczajów związanych z tym wyjątkowym symbolem naszej kultury.
Ekspozycja została przygotowana w formie reprodukcji (fotografii) dzieł plastycznych oraz plansz tekstowych, dzięki czemu może być prezentowana w otwartej przestrzeni Domu Kultury Śródmieście – miejscu dostępnym dla wszystkich odwiedzających. Wystawa była prezentowana w Domu Kultury Śródmieście w Warszawie w dniach 22 września – 30 października 2023 roku.
Początek tej opowieści tworzyły obrazy związane z pracą na roli i żniwami, prezentowane między innymi w grafikach Jana Nepomucena Lewickiego oraz malarstwie Aleksandra W. Makowskiego, Włodzimierza Tetmajera i Zofii Stryjeńskiej. Kolejne prace ukazywały już sam chleb, ludzi związanych z jego wypiekiem oraz tradycje z nim związane. W tej części znalazły się archiwalne fotografie dokumentujące pracę w piekarni i tradycyjny wypiek chleba autorstwa Władysława Dziurzyckiego, a także zdjęcie Piotra Kluzka – wójta Prądnika Białego – z chlebem.
Motyw dożynek reprezentowały obraz Jana Nepomucena Lewickiego „Okrężne w Sandomierskiem", fotografia Krzysztofa Kubiaka „Dożynki parafialne na Matkę Boską Siewną" oraz zdjęcie Krzysztofa Chojnackiego „Święto Matki Bożej Zielnej – obrzęd Zaśnięcia i Wniebowzięcia Matki Bożej".
Ostatnia część ekspozycji poświęcona była rozdawaniu i sprzedaży chleba. Zaprezentowano w niej akwaforty Kajetana Wincentego Kielisińskiego „Handlarka chlebem" i „Chłopi podkrakowscy dzielący chleb", a także litografię Jana Feliksa Piwarskiego „Kolęda dla ubogich".
Motyw chleba w sztuce XX wieku ukazano na przykładzie twórczości Zygmunta Waliszewskiego oraz Władysława Hasiora, który wielokrotnie powracał do tego tematu w swoich asamblażach. Na wystawie znalazła się między innymi reprodukcja jego pracy „Chleb polski", a także reprodukcje dzieł innych współczesnych artystów, w tym Aldony Mickiewicz, Janka Simona, Roberta Kuśmirowskiego, Zbigniewa Olszyny i Tomasza Kwiatkowskiego.
Całość zamykała wymowna praca w formie plakatu autorstwa Loesje – międzynarodowej organizacji promującej wolność słowa – z hasłem: „A czekolady to nikt nie wyrzuca – Chleb".
